امروزه بر همگان ثابت شده است که شرط لازم برای توسعه پایدار، " دستیابی به مرزهای فناوری و پیشرو بودن در این مرزهاست". قطعاً بدون تسخیر دایرههای فناوری، هرگونه توسعهای، ناپایدار، برگشتپذیر و متزلزل خواهد بود. این اهداف در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی جهان به دلیل ماهیت مطلوب اقتصادی آن طی یکصد سال اخیر بسیار قابل توجه بوده است.
صنعت نفت صنعتی چند وجهی، فرابخشی و بینالمللی است و از این رو تمرکز برنامهریزیها و سیاستهای اقتصادی بسیاری از کشورها بر کسب منافع بیشتر از صنعت نفت، گاز و پتروشیمی جهان معطوف شده است.
طی دهههای اخیر، کمپانیهای چند ملیتی تلاشهای فزایندهای را در حفظ انحصارات موجود در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی به ویژه در زمینههایی چون تولید دانش و فناوری و تجارت یکسویه آن به عمل آوردهاند. مصداق این روند، صادرات حجم عظیمی از تکنولوژیهایی است که این دسته از شرکتها عمدتاً غربی به سمت کشورهای صاحب ذخایر نفت گسیل داشتهاند.
در این میان، صنعت پتروشیمی به دلیل گستردگی زنجیره ارزش حاصل از آن، همواره در کانون توجه کشورها و شرکتهای بزرگ با هدف حفظ سهم بازار کالاها و تکنولوژیهای مربوط به آن بوده است.
امروزه در جهان شواهد کمرنگی یافت میشود که نشاندهند کشورهای صاحب ذخایر نفت به درجاتی از توسعهیافتگی در فناوری دست یافته باشند که بتوانند با فناوری روز، زنجیرههای یکپارچهای را در تولید و بهرهبرداری از منابع انرژی ایجاد کنند.
ایران اما با تکیه بر توانمندیهای داخلی در سطوح پژوهش و تحقیقات، مهندسی و ساخت و بهرهبرداری راه درازی را در صنعت پتروشیمی پیموده است و از این جهت دستیابی به تولید 34 میلیون تنی محصولات پتروشیمی در سال 1388 نشانهای از گستردگی عملیات و برنامهها در این بخش قلمداد میشود.
شرکت ملی صنایع پتروشیمی به منظور تکمیل زنجیره توسعه طی یک دهه پیش اقدام به تأسیس شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی نمود تا در این جریان، با تکیه بر توان محققان داخلی و آغاز مطالعاتی دانش بنیان، خودکفایی و بومیسازی دانش فنی مورد نیاز خود را به عنوان یکی از اولویتهای اساسی در استراتژیهای توسعهای صنعت پتروشیمی دنبال کند.
گرچه زمان زیادی از تولد این سازمان نوپای پژوهشی نگذشته است، اما ایجاد مدیریت تحول و تغییر روند برنامههای پراکنده پژوهشی به سمت تولید " فناوری" طی سالهای گذشته آثار مثبتی را در شکست انحصارات جهانی موجود و قطع روابط یکطرفه فناوری در برداشته است.
تجهیز متخصصین داخلی، ارتباطات گسترده با سطوح علمی دانشگاهی، بهینهسازی و افزایش تجهیزات آزمایشگاهی، پژوهش و ترویج روحیه علمی و ایفای نقش مثبت در همکاریهای بینالمللی از کاربردیترین محورهای برنامهای شرکت پژوهش و فناوری بوده است، این شرکت، اجرای استراتژی تدوین شده خود را با جهتگیری توسعه فعالیتهای دانش محور مبتنی بر خلق فناوریهای مورد نیاز صنعت مهم پتروشیمی و ایجاد ارزش افزوده بیشتر دنبال میکند.
قابلیتهای انسانی نهفته در صنعت پتروشیمی که امروزه به پژوهشگرانی بالنده در عرصههای تحقیقاتی تبدیل شده است راه را برای دستیابی به مرزهای توسعه گشوده است. شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی از یکسو به دنبال تولید دانش فنی و تکنولوژی پتروشیمی برای کاهش وابستگیهاست و از سوی دیگر توسعه مستمر فناوری و بهبود فرایندها را به منظور کاهش هزینهها با تدبیری هوشمندانه دنبال میکند.
همکاری مشترک با مجتمعهای تولیدی پتروشیمی، امکانسنجی و بومیسازی دانش فنی مورد نیاز این واحدها، دستیابی به توانایی شبیهسازی واحدها، ایجاد پلنتهای آزمایشگاهی مجهز، پژوهش در فناوری نوین، دستیابی به علوم تولید کاتالیستها به ویژه پژوهش در محصولات استراتژیک، تولید مدارک علمی، بزرگسازی مقیاس پژوهشها، تولید مقالات در ژورنالها و کنفرانسهای ملی و بینالمللی و تجاریسازی دانش حاصل از تحقیقات متخصصین داخلی بخشی از دستاوردهایی است که شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی طی این سالها بدان دست یافته است.
ثبت چندین اختراع علمی از تیمهای تحقیقاتی این شرکت، دلیلی بر این ادعاست که صنعت پتروشیمی ایران نه تنها در زمینه تولید علم و فناوری در مسیر خودکفایی قرار گرفته است بلکه از منظر برنامه بومیسازی و تولید بهینه و افزایش سود عملیات در مسیر گسترده زنجیره ارزش در صنعت پتروشیمی، پای در وادی رقابتهای بینالمللی گذاشته است که میرود با حمایتهای ارکان بالای برنامهریزی، قدمهای نوینی در تنوع بخشی تولید فناوری برداشته شود.